Hafty, aby zachować ich wypukłość, prasuje się po lewej stronie i na miękkim podłożu. Gotowy haft, dobrze wyciągnięty i równo ułożony, należy przykryć mokrą zaparzaczką i prasować gorącym żelazkiem. Żelazko trzeba przesuwać ostrożnie, zgodnie z osnową i wątkiem od środka serwetki ku brzegom, a serwetkę w czasie prasowania wyciągać, aby była równa i miała pożądany kształt. Prawidłowo wyprasowany haft nie marszczy się, a wzór jest świecący i wypukły. Hafty należy prać ręcznie w łagodnych środkach piorących i bardzo dokładnie płukać. Płukanie, aż do uzyskania czystej wody, jest szczególnie ważne przy praniu po raz pierwszy haftów wykonanych na szarym płótnie. Płótno to puszcza bowiem “niewar” i mogą powstać brzydkie zacieki, przede wszystkim na obrębie. Wyprane serwetki wyciska się w ręczniku frotté, starannie wyciąga nadając właściwy kształt i wilgotne prasuje gorącym żelazkiem po lewej stronie. Haftów się nie krochmali, ponieważ zlepiona krochmalem mulina rozdziela się i traci połysk, a serwetki gniotą się i załamują.
12 AugPrasowanie i pranie.
09 AugPrzygotowanie płótna do haftu.
Haft kaszubski wykonuje się na płótnie lnianym. Płótno do haftu powinno być gęste i równo tkane. Osnowa (nitki wzdłuż materiału) i wątek (nitki w poprzek materiału) powinny być z nici jednakowej grubości i biec równo, to znaczy równolegle i prostopadle względem siebie, ponieważ płótno na serwetki należy kroić według nitki. Haftować można na płótnie cienkim i grubym lecz wykonanie haftu na płótnie grubo tkanym nastręcza dodatkowe trudności. Najczęściej hafty kaszubskie wykonuje się na płótnie szarym, rzadziej na białym i kolorowym. Płótna przed haftowaniem nie należy prać, ponieważ traci sztywność i trudniej jest wtedy wyszywać. Można je co najwyżej zdekatyzować, to znaczy przeprasować gorącym żelazkiem przez dobrze zamoczoną zaparzaczkę. Jest to potrzebne szczególnie wtedy, kiedy robi się serwetkę okrągłą lub kwadratową, aby po pierwszym praniu na skutek skurczenia się płótna nie uległa zniekształceniu. Przy serwetkach prostokątnych, by po praniu otrzymać pożądaną długość, należy 1 lub 2 cm dołożyć, ponieważ płótno, jak i inne materiały, kurczy się na długość, po osnowie.
08 AugSzkoła borowiacka.
Hafty szkoły borowiackiej są lekkie, mają linie płynne, z dużą ilością wijących się wąsów i łodyżek. Hafciarki stosują tutaj gamę siedmiobarwną, a mianowicie sześć odcieni złota i koloru brązu. Dzięki czemu delikatne serwetki są bardzo rozzłocone, przez co haft ten nazywany jest “złotym”, a rozłożenie kolorów i niektórych ściegów, ponieważ występuje bardzo dużo węzełków, nadaje im swoisty wyraz. Warto tutaj wspomnieć, że haft borowiacki jest odrębną wersją haftu tucholskiego. Niegdyś zaginął, a wersja w jakiej się odrodził, została zdominowana przez wzornictwo kaszubskie. Bory Tucholskie to kraina lasów granicząca na południu z Kaszubami i pod względem etnograficznym z nimi spokrewniona. Haft szkoły borowiackiej pomimo zbieżności z haftem kaszubskim, bowiem są w nim stosowane te same motywy, jest inny, ma swoją niepowtarzalną specyfikę. Kompozycja wzorów, technika ich wykonania, rozłożenie poszczególnych kolorów i odcieni, a przede wszystkim kolorystyka, ponieważ szczególnie upodobano tutaj sobie kolory złota, bursztynów i borów w zachodzącym słońcu, nadają temu haftowi odrębny charakter.
07 AugSzkoła tucholska.
Hafty szkoły tucholskiej są bogate, pełne, a dość duże, powtarzające się motywy wyznaczają ich specyficzny rytm, symetrię, uzupełnianą mniejszymi elementami i długimi giętkimi łodyżkami. Zazwyczaj w hafcie szkoły tucholskiej stosuje się co najmniej jedenaście odcieni kolorów złota i bursztynu, a w zasadzie nie ogranicza się ich gamy, bowiem tylko od umiejętności osoby haftującej, powielającej jej wzornictwo zależy ich liczba i dobór, a istotne jest aby był ‘bursztynowy”. Wzornictwo szkoły tucholskiej było komponowane w oparciu o stare przedwojenne albumy z lat dwudziestych. Czerpano z nich, dziś już pewnie zapomniane motywy, takie jak róg obfitości czy piękny kwiat storczyka. W sztuce szkoły tucholskiej, oprócz haftu bursztynowego, tucholskiego, uprawia się haft siedmiobarwny, w kolorystyce szkoły żukowskiej, zwany w Tucholi niebieskim, popularny również wśród innych tamtejszych hafciarek. I w tym przypadku również dzięki takiej kompozycji, wzornictwo nieco odbiega od innych szkół kaszubskich.
06 AugSzkoła wejherowska.
Szkoła wejherowska haftu kaszubskiego, powstała w oparciu o stare tradycje szkoły żukowskiej, puckiej, wdzydzkiej, a także wzornictwo z mebli i obrazów malowanych na szkle. Jej wzornictwo wyróżnia się elementami większymi niż w innych szkołach, bardziej nawiązuje do kaszubskich dekoracji malarskich, jest wzbogacone takimi motywami, jak chryzantem, dalie, astry, groszek, bzy, liście borówek i pokrzywy. Wzory te są dojrzałe i przemyślane, ale nie odznaczają się tą lekkością, którą mają wzory żukowskie, jednakże dzięki bogatszemu stosowaniu kolorów czerwonego i żółtego lecz przy zachowaniu tradycyjnej siedmiobarwnej gamy kolorystycznej, owe hafty są wyjątkowo barwne i wesołe. Dzisiejsze dzieła hafciarek wejherowskich wyróżniają się nie tylko znakomitą techniką, ale również umiejętnością projektowania rozwijającego tamtejsze wzornictwo. Można nawet powiedzieć, że hafty te niezatracają charakteru szkoły wejherowskiej, są ciekawsze od prototypów, lepsze w kompozycji, delikatniejsze i lżejsze w motywach.
05 AugSzkoła pucka.
Szkoła pucka haftu kaszubskiego sięga tradycjami, podobnie jak szkoła żukowska, w minione stulecia. Haft na Pobrzeżu Kaszubskim zapoczątkowały cysterki z Żarnowca. Zakonnice żarnowieckie, tak jak norbertanki z Żukowa, prowadziły przy klasztorze szkołę dla panien z możnych domów, między innymi ucząc je haftu. Później, po kasacie klasztoru przez władze pruskie, ich dzieło kontynuowały bernardynki, które przejęły po cysterkach klasztor. W skarbcu klasztornym w Żarnowcu można do dziś oglądać bogate i kunsztowne haftowane przez zakonnice ornaty i inne szaty liturgiczne. Jednakże z chwilą kasaty klasztoru haft w tej okolicy zaczął wychodzić z użycia. Odrodził się dopiero w latach międzywojennych, dzięki organizowanym kursom. W haftach puckich, podobnie jak w żukowskich, przeważają kolory niebieskie, tu jednak stosowane są również w odcieniu granatu. Wyróżniającymi szkołę pucką motywami, nie spotykanymi gdzie indziej są sieci, fale i mikołajek – stylizacja wydmowej rośliny, mikołajka nadmorskiego.
04 AugSzkoła wdzydzka.
Haft wdzydzki związany jest z Wdzydzami Kiszewskimi, znaną wsią letniskową na południu Kaszub, nieopodal Kościerzyny. Powstały we Wdzydzach, zespół hafciarski gromadził swoje wzornictwo zarówno z haftu, jak i z mebli ludowych oraz ceramiki, a tradycyjne przekazy zostały przekształcone i wzbogacone wyobraźnią. Szkoła haftu wdzydzkiego, posiada przede wszystkim rozszerzoną gamę kolorów, bowiem obok siedmiu podstawowych kolorów stosuje się dodatkowo pastelowe morele i róże, a także fiolet (który dziś nie jest już stosowany), odcienie kolorów pomarańczowego i brązowego. Można powiedzieć, że kolorystyka haftu wdzydzkiego jest więc niemal nieograniczona. Hafty wdzydzkie różnią się też kompozycją wzorów, a mianowicie są bardziej zwarte, pełne i bogate, często od motywu centralnego rozbudowywane symetrycznie w czterech kierunkach. Do dziś we Wdzydzach Kiszewskich haft zna wiele kobiet, a sztuka ta jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Obecne hafciarki posiadają ogromne wyczucie barw, które jest tak ważne w stosowaniu szkoły wdzydzkiej.
03 AugHaft czepcowy.
Haft czepcowy wzorowany na czepcach kaszubskich, zwanych złotogłowiami bądź złotnicami, potocznie nazywa się złotym. Czepce, stanowiące ważną część stroju kobiecego, haftowane były złotymi lub srebrnymi nićmi na kolorowym aksamicie (szafirowym, czarnym, wiśniowym), haftem wypukłym na podkładzie, ozdabiane riuszką i pod brodą wiązane na kokardkę z wstążki. Obecnie czepce, wykonywane dla zespołów regionalnych, są kopiami dawnych. Wzory z czepców mają także zastosowanie do ozdabiania gorsetów. Technika haftowania czepców pozostała taka sama jak kiedyś, ale niewiele ludowych hafciarek radzi sobie dzisiaj z bajorkiem i szychem. Natomiast haft czepcowy wykonywany jest muliną żółtą bez cieniowania (odpowiednik złotych nici) lub białą (odpowiednik srebrnych nici), z obrzeżeniami motywów nicią brązową, jest stosowany przez hafciarki kaszubskie powszechnie, również poza ośrodkiem żukowskim, przy czym wzory przenoszone tą metodą na serwety, bieżniki, bluzeczki i inne są na całych Kaszubach. Typowe dla haftów złotych są między innymi zaokrąglenia liści, płatków kwiatów, etc.
02 AugSzkoła żukowska.
Haft żukowski, jak sama nazwa wskazuje, wywodzi się z Żukowa. Został zapoczątkowany przez norbertanki osiadłe w klasztorze w Żukowie koło Gdańska. Zakonnice te między innymi zajmowały się haftem, a do dziś w skarbcu poklasztornego kościoła zachowały się szaty liturgiczne i paramenty kościelne, będące ich dziełem, kunsztowne haftowane złotymi i srebrnymi nićmi, jedwabiem na aksamicie i jedwabiu. Zakonnice przekazywały nie tylko znajomość wzorów i techniki, ale również rozmiłowanie w rodzimym hafcie. Na samym początku, norbertanki prowadziły szkołę dla dziewcząt, później prowadziły kursy, uczestniczyły w wystawach i konkursach. Haftując, zarazem projektowały nowe wzory. Haft szkoły żukowskiej odznacza się wyjątkową prostotą rysunku, lekkością i precyzją, między innymi w oparciu o motywy zabytkowych haftów ze skarbca. Haft żukowski jest najstarszą szkołą kaszubskiego haftu, a ponoć motyw żuczka i pszczółki trafił na kaszubskie serwety z wierzeń ludu sięgających czasów pogańskich. Obecnie żukowskie hafciarki kontynuują lokalne tradycje haftu i skupiają się w kółkach hafciarskich
01 AugO hafcie kaszubskim.
Prawdziwe piękno w kształcie i formie opiera się wszelkim modom. Tak właśnie trwa sztuka ludowa wywodząca się z tradycji, tworzona przez całe pokolenia, z naturalnej potrzeby. W wielu regionach Polski haft jest dziedziną sztuki ludowej najbardziej dostępną i powszechną. Ma również swój haft piękna i pełna uroku ziemia kaszubska. Cieszy on oczy jedyną w swym rodzaju kompozycją i bogactwem barw. W hafcie kaszubskim występuje siedem zasadniczych kolorów, a mianowicie trzy niebieskie (od jasnego do ciemnego szafiru), żółty, czerwony, zielony i czarny. Liczne jego motywy, czyli dzwonki, niezapominajki, lilie, goździki, margerytki, róże, chabry, bratki czy koniczynki zostały zaczerpnięte z rodzimej przyrody, zaś inne, takie jak owoce granatu, palmety, tulipany, liść akantu, przekształcany też w liść dębu lub oset, przywędrowały z dalekich krajów. W wielu kompozycjach elementem wiodącym jest “drzewo życia”, którego gałęzie nie mają prawa się krzyżować, nakładać i przeplatać, ponieważ życie człowieka powinno być proste i przejrzyste.